سوماتوتایپ چیست؟ نکاتی مهم که درباره انواع تیپ بدنی نمی دانید!

3
349

حتماً درباره تیپ های بدنی اکتومورف ،‌ مزومورف و اندومورف شنیده اید و خود را در یکی از این سه دسته تصور می کنید. تیپ بدنی یا سوماتوتایپ هر شخص متاثر از عواملی زیادی است که “ژنتیک” در رﺃس آن قرار دارد. شاید این جمله در نگاه اول شما را ناامید کند زیرا  این طور به نظر می رسد که هر جا رد پای ژنتیک پر رنگ تر باشد، ایجاد تغییرات، دشوار تر است.

اگر شما هم فقط به تاثیرات ژنتیک معتقد هستید و راه های مختلفی برای تغییر سوماتوتایپ خود امتحان کرده و به دلیل نارضایتی از روند پیشرفت، آن را رها کرده اید، بهتر است تا آخر این مطلب همراه ما باشید.

در این مطلب به شما خواهیم گفت که سوماتوتایپ چیست؟ انواع تیپ بدنی کدام اند و آیا امکان تغییر آن وجود دارد یا خیر؟

سوماتوتایپ چیست؟ تاریخچه نظریه شلدون

در اوایل دهه ۱۹۴۰ شخصی به نام شلدون، افراد را از نظر تیپ بدنی به سه گروه مجزا تقسیم کرد. شلدون نظریه خود را این گونه بیان کرد: تیپ بدنی یا سوماتوتایپ افراد از پیش تعیین شده و غیر قابل تغییر است. همچنین تیپ بدنی افراد می تواند بر نوع شخصیت و رفتار آن ها تاثیر بگذارد. شلدون معتقد بود ویژگی های تیپ بدنی هر شخص فقط در یکی از این سه گروه قرار می گیرد؛ اکتومورف، مزومورف، اندومورف.

طبق نظریه شلدون؛ اکتومورف ها (لاغرها) مناسب ترین افراد برای فعالیت های استقامتی هستند. در مقابل اندومورف ها(چاق ها) ؛ به عنوان افراد  قوی و بزرگ جثه ، استعداد عضله سازی دارند در حالی که درصد چربی بدن آنها چشم گیر است. مزومورف ها(عضلانی ها) ترکیبی از هر دو بوده که به طور طبیعی ورزشکار و استعداد قهرمانی در بسیاری از رشته های ورزشی را دارند.

انواع تیپ بدنی و ویژگی های آن ها طبق نظریه شلدون

تیپ بدنی یا سوماتوتایپ چیست اکتومورف مزومورف اندومورف

ویژگی های اکتومورف ها

● اکتومورف ها ساختار استخوانی باریک، همراه با شانه ها و باسن کوچک دارند.

● اکتومورف ها عضلات نسبتاً کوچک و درصد چربی کمتری دارند.

● اکتومورف ها متابولیسم بالایی دارند. این موضوع مانع افزایش وزن آن ها شده و آن ها را مستعد بی اشتهایی یا ابتلا به بیماری های عصبی-گوارشی مانند بولیمیا می کند و از آن جا که هرگونه فشار عصبی می تواند بر روحیه فرد تاثیر منفی بگذارد؛ این افراد اغلب درونگرا بوده و یا بسیار حساس اند.

ویژگی های مزومورف ها

● مزومورف ها ساختار استخوانی متوسط و شانه هایی پهن تر از باسن دارند.

● مزومورف ها عضلانی و مستعد ورزشکار شدن(قهرمانی) هستند.

● مزومورف ها متابولیسم کارآمدی دارند. این تیپ بدنی تعادل مناسبی بین انرژی دریافتی و فعالیت روزانه برقرار می کند. لازم به ذکر است که ورزشکار بودن این افراد منجر به افزایش اعتماد به نفس شده و در نتیجه از آن ها شخصیتی شاد، فعال و پر ادعا می سازد.

ویژگی های اندومورف ها

● اندومورف ها ساختار استخوانی درشت و میان تنه و باسن بزرگتر دارند.

● اندومورف ها دارای درصد چربی بیشتری هستند و به سختی چربی از دست می دهند.

● اندومورف ها به طور طبیعی متابولیسم کندی دارند. این ویژگی، آن ها را بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری هایی چون تیروئید، دیابت نوع ۲ و… قرار می دهد. این افراد با توجه به میزان چربی بدن خود، رفتار های متفاوت تری دارند زیرا چربی در روند ترشح برخی هورمون ها موثر است.

روش تشخیص سوماتوتایپ چیست؟ آیا آزمون تشخیص تیپ بدنی وجود دارد؟

تشخیص تیپ بدنی در علم ورزش و در حیطه تناسب اندام جایگاه ویژه ای ندارد و صرفاً با مشاهدات مربی انجام می شود. به همین دلیل هیچوقت از مربیان خود نمی شنوید نوع تیپ بدنی شما چیست و برای تغییر در این تیپ بدنی چه برنامه ای برای شما دارند. متاسفانه امروزه، افراد تیپ بدنی خود را با عدد روی ترازو می سنجند. یک فرد ۷۰ کیلویی می تواند اکتومورف، مزومورف و یا حتی اندومورف باشد. کاهش یا افزایش وزن هرگز شاخص مناسبی برای تعیین نوع تیپ بدنی شما نخواهد بود.

مطلب پیشنهادی: افزایش وزن بدون افزایش چربی

یکی از روش های خوب برای آگاهی نسبت به روند تغییرات پس از یک دوره تمرینات منظم و رعایت رژیم غذایی مناسب، پیکر سنجی با استفاده از متر نواری است.

آزمون یا تست آنلاین تیپ بدنی سوماتوتایپ اکتومورف مزومورف اندومورف

البته محیط هر یک از اندام ها دلیل بر تجمع چربی در آن ناحیه نیست بلکه می تواند شامل حجم عضلات آن ناحیه باشد. به همین دلیل تشخیص نوع تیپ بدنی شما کار ساده ای نیست زیرا شما با داشتن یک سبک زندگی سالم به طور مداوم در حال تغییر تیپ بدنی خود هستید.

آیا می توان ترکیبی از تیپ های بدنی اکتومورف ، مزومورف و اندومورف داشت؟

وقتی مخاطب این مطلب هستید، به جرﺃت می توان گفت دچار شک و تردید برای تشخیص نوع سوماتوتایپ خود شده اید. اگر لاغر و بی اشتها باشید خود را جز گروه اول می دانید؛ اکتومورف هایی که این روزها در باشگاه های ورزشی به دنبال افزایش وزن و حجم عضلانی هستند. اگر ورزش یکی از عادات سبک زندگی شما باشد بلافاصله خود را یک مزومورف می دانید، مزومورف هایی که هر چه می خورند نه تنها چاق نمی شوند بلکه از تناسب اندام و حجم عضلانی مناسبی برخوردارند. و در نهایت اگر هر روز ورزش می کنید ولی هنوز اضافه وزن دارید و یکی از دغدغه های بزرگ زندگی تان داشتن اندام مناسب است، خود را در گروه اندومورف ها قرار می دهید. اگر بخواهم از اندومورف تصویر واضحی برایتان تداعی کنم، آن ها کسانی هستند که ادعا می کنند حتی اگر آب بنوشند چاق می شوند!

اکنون برای مثال تصور کنید فردی با ویژگی های یک مزومورف، دارای اضافه وزن است. اسم این تیپ بدنی را چه می گذارید؟!  برخی محققان برای این تیپ بدنی واژه “مزو-اندومورف” را به کار برده اند. پس یک فرد نباید لزوماً فقط در یکی از این دسته بندی ها قرار بگیرد، ممکن است شخصی یک سوماتوتایپ که شامل ترکیبی از دو سوماتوتایپ متفاوت است، داشته باشد. اما اینکه انواع تیپ های ترکیبی کدام اند و چگونه تیپ های بدنی با هم ترکیب می شوند، سوالی ست که در ادامه به پاسخ آن می رسیم.

انواع تیپ بدنی ترکیبی کدام اند؟

پس از نظریه شلدون، محققان با مطالعه روی افراد ورزشکار و غیر ورزشکار دریافتند که یک فرد می تواند ترکیبی از دو و یا حتی هر سه نوع سوماتوتایپ باشد. آن چه که در میزان این ترکیب نقش به سزایی دارد سبک زندگی و عادت های فرد است. آن ها اینگونه گزارش کردند که؛ هیچ کس از بدو تولد ورزشکار نبوده است و ژنتیک فقط در مراحل ابتدایی زندگی ما نقش به سزایی ایفا می کند و همچنین دو طبقه دیگر به دسته بندی شلدون افزودند:

● مزواندومورف ( افرادی که ورزشکار بوده و قوی جثه بوده اما لایه ای از چربی عضلات آن ها را پوشانده است)

● مزواکتومورف (افرادی که در مقایسه با اکتومورف های دیگر دارای عضلاتی قوی تر  بوده و روند افزایش وزن آسان تری دارند)

آیا امکان تغییر سوماتوتایپ وجود دارد؟

اگر با خواندن مطالب بالا و تشخیص تیپ بدنی خود، احساس سرخوردگی داشته باشید، قطعاً برایتان جالب است که بدانید آیا امکان تغییر تیپ بدنی وجود دارد یا خیر؟!

تغییر تیپ بدنی با ورزش

یک ورزشکار حرفه ای که در بهترین شرایط سلامتی و تناسب اندام قرار دارد، پس از پشت سر گذاشتن دوران قهرمانی و حرفه ای، با کم شدن فعالیتش به شدت چاق می شود و درصد چربی بدن او بالا می رود. حالا تصور کنید به دلیل تغذیه نادرست دچار دیابت نوع ۲ هم شده باشد. در حقیقت تیپ بدنی این فرد با مرور زمان از مزومورف به اندومورف متمایل شده است و تنها دلیل آن تغذیه نادرست و کنار گذاشتن ورزش منظم حرفه ای است. حالا خودتان به راحتی می توانید پاسخ دهید؛ آیا امکان تغییر تیپ بدنی یا سوماتوتایپ وجود دارد؟

خیلی از افراد با داشتن باور های نادرست به طور عجیبی به انواع تیپ بدنی معتقدند و برای تغییر تیپ بدنی خود فقط به ورزش اتکا می کنند. این افراد به دلیل نتیجه نگرفتن از این روند، نه تنها ورزش را بیهوده می دانند بلکه ژنتیک را عامل اصلی نوع تیپ بدنی خود دانسته و هرگز سبک زندگی خود را تغییر نمی دهند.

انواع استایل بدنی بر اساس شکل و روش تشخیص

حساسیت به نوع استایل یا تیپ بدنی و موضع تجمع چربی بسیار شایع است. به همین دلیل واژه های دیگری برای معرفی دقیق تر استایل بدنی افراد معرفی شد که افراد را بر اساس شکل طبقه بندی می کنند. برای این منظور، با اندازه گیری ۳ ناحیه؛ دور سینه، دور کمر (باریک ترین ناحیه) و دور باسن (برجستگی باسن) می توان به یکی از نتایج احتمالی زیر رسید:

● اندام سیبی شکل (محیط سینه و کمر بیشتر از محیط باسن است و تجمع چربی در بالاتنه و میان تنه است.)

● اندام گلابی شکل (محیط سینه بسیار کمتر از محیط کمر و باسن است و تجمع چربی در باسن و ران است.)

● اندام مستطیلی (عرض شانه- کمر و باسن تقریبا برابر است.)

● اندام ساعت شنی (محیط سینه و باسن تقریبا برابر بوده و کمر باریکی دارند.)

انواع تیپ بدنی استایل بدنی سوماتوتایپ بر اساس شکل سیبی گلابی مستطیل ساعت شنی

جالب است بدانید در یوگا تیپ های بدنی به سه دسته واتا ، پیتا و کافا تقسیم بندی می شوند که هر کدام ویژگی های منحصر به فرد شخصیتی و طبع خاص خود را دارند.

چرا برچسب گذاری افراد بر اساس سوماتوتایپ می تواند گمراه کننده باشد؟

دومینو باورهای غلط افراد، آن ها را از تلاش کردن باز می دارد. اگر شما خود را یک تیپ بدنی اندومورف بدانید که با خوردن هرچیز قرار است اضافه وزن پیدا کنید و ورزش کردن هم بی نتیجه باشد، کار تمام است. دیگر حتی حاضر به تلاش کردن هم نخواهید شد. هر شخص مانند اثر انگشت خود، یک سوماتوتایپ منحصر به فرد دارد که آینه “سبک زندگی” اوست.

پس قبل از اینکه برای تیپ بدنی خود اسمی انتخاب کنید، بهتر است یادآوری کنیم؛ وضعیت بدنی اولیه شما متاثر از ژنتیک است. اما آن چه در طول دوران زندگی می تواند سوماتوتایپ شما را بسازد، نوع سبک زندگی شماست. فارغ از اینکه نام تیپ بدنی شما چه باشد، اگر تغذیه درست، ورزش منظم و اصولی و استراحت کافی داشته باشید می توانید از سوماتوتایپ خود لذت ببرید.

بهترین تمرین ویژه استایل بدنی من کدام است؟

یکی از باورهای غلط افراد، اعتقاد به یک سری تمرینات خاص جهت تغییر شکل ظاهری بدن یا به عبارتی تغییر سوماتوتایپ است. چند روز پیش فردی تازه وارد در باشگاه که از تیپ بدنی خود به دلیل تجمع چربی در ناحیه باسن و ران رنج می برد، مشتاق بود بداند چه تمریناتی وی را از شر چربی های این ناحیه خلاص کرده و تیپ بدنی متفاوتی می سازد؟! و جالب اینجاست که تصور می کرد انجام حرکات تمرینی پایین تنه و غفلت از تمرینات بالا تنه، راه حل مفیدی برای تغییر تیپ بدن است.

جواب این سوال اصلاً پیچیده نیست. زیرا نسخه یکسانی برای همه افرادی که در ناحیه باسن و ران دچار انباشتگی چربی هستند، وجود ندارد. افراد پاسخ های متفاوتی به یک تمرین مشابه می دهند و نکته اینجاست که چربی سوزی موضعی هرگز اتفاق نمی افتد.

پس هیچ تمرین خاصی برای هر یک از تیپ های بدنی وجود ندارد زیرا حتی اگر اشتباهی روی تیپ بدنی خود برچسب گذاری کنید؛ باز هم دو فرد با تیپ بدنی اندومورف، کاملا با یکدیگر متفاوت اند به عبارت دیگر؛ یک تمرین هرگز با یک قاعده کلی برای همه تجویز نمی شود.

حرف آخر

در این مطلب فهمیدیم سوماتوتایپ چیست؟ همچنین گفتیم تیپ بدنی افراد در گذشته بر اساس ژنتیک فرد به سه گروه اکتومورف ، مزومورف و اندومورف تقسیم می شد. اما امروزه می دانیم که تیپ بدنی یا سوماتوتایپ هر فرد پس از ژنتیک، وابسته به سبک زندگی اوست.

چند ماه رژیم غذایی مناسب، تمرین منظم و اصولی و همچنین استراحت کافی می تواند تیپ بدنی ما را تا حدی تغییر دهد، پس داشتن یک سبک زندگی سالم در کل دوران حیات، بهترین ایده برای داشتن تیپ بدنی مناسب است. در ضمن؛ مهم نیست تیپ بدنی شما چگونه نام گذاری می شود، اگر سالم و تندرست هستید باید خودتان را دوست داشته باشید.

اگر سوال و نظری درباره این مطلب دارید، حتماً در قسمت نظرات بنویسید.

سال ها به صورت حرفه ای در رشته والیبال فعالیت داشتم و به اردوی تیم ملی دعوت شدم. علاقه من به دانش و ورزش، باعث شد تا رشته علوم ورزشی رو تا مقطع کارشناسی ارشد در گرایش فیزیولوژی ورزشی ادامه بدم. خوشحالم که علاوه بر مربیگری در زمینه تناسب اندام، در تیم تحریریه فیت لیدی زیر نظر استاد صفری فعالیت دارم.

3 دیدگاه

  1. عالی بود کلا دیدگاهم نسبت به نوع استایل بدنیم عوض شد سعی میکنم با ورزش مناسب و تغذیه درست از زندگی لذت ببرم

پاسخ دادن

دیدگاه خود را وارد کنید
لطفا نام خود را وارد کنید